Orde Dienst (OD) in actie op de Schijndelseweg in Sint-Michielsgestel (fotocollectie BHIC). Het was één van de belangrijkste illegale organisaties tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Orde Dienst (OD) in actie op de Schijndelseweg in Sint-Michielsgestel (fotocollectie BHIC). Het was één van de belangrijkste illegale organisaties tijdens de Tweede Wereldoorlog. (Foto: )

Snuffelen in de 'geheime' archieven

  Historie

DEN BOSCH - Intrigerende, ontroerende, angstaanjagende maar soms ook grappige stukken: Elk jaar schuift de openbaarheidsgrens weer een jaartje op. Voor de achtste keer wordt januari bij het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) uitgeroepen tot 'Openbaarheidsmaand'. Journalisten, historici en belangstellenden kunnen dan in onze archieven duiken. Daarnaast schenkt het BHIC de hele maand januari op www.bhic.nl aandacht aan een paar van die 'nieuwe' archiefstukken.

Het BHIC vervult binnen de provincie Noord-Brabant een belangrijke rol in de openbaarheid van overheidsinformatie. Onderzoekers, journalisten en andere geïnteresseerden kunnen met eigen ogen zien wat de overheid aan stukken heeft geproduceerd. Maar ook archieven van particulieren komen op de openbaarheidslijst voor. Voor archieven met een openbaarheidsbeperking van 75 jaar valt nu het jaar 1943 vrij, waarin de spanningen van de Tweede Wereldoorlog in Noord-Brabant in veel archiefstukken voelbaar zijn. De Archiefwet 1995 bepaalt dat documenten van overheidsinstellingen na twintig jaar worden overgedragen aan het historisch archief. Ruim 95 procent van de overgedragen stukken is direct in te zien. Voor de rest geldt een beperking op de openbaarheid, meestal omwille van de privacy van nog levende personen.

Verzetsmoord
Zo zijn er dit jaar stukken openbaar geworden uit het archief van het gemeentebestuur Sint-Michielsgestel, 1935-1977. Ons oog valt op de moordaanslag op 11 juni 1943 op Dirk de Ruiter op landgoed Zonnewende. Tijdens de Tweede Wereldoorlog krijgt de Vughtse dominee Van Wijhe het voor elkaar om daar joodse kinderen onder te brengen. Dirk en zijn vriendin zijn beheerder van dit 'kampeerhuis voor de Vrijzinnige Christelijke Jeugd Centrale'. Als blijkt dat De Ruiter en zijn vriendin contact hebben met de Sicherheitsdsdienst (Duitse geheime inlichtingendienst) besluit het verzet het tweetal te liquideren. Maar dat loopt niet geheel volgens plan.

Ontucht
In één van processen-verbaal van misdrijven van 1943 van de gemeentepolitie van Vught, staat een heel markant verslag over ontucht van NSB-vrouwen met Duitse SS-militairen en militairen van de Nederlandse Landstorm. Spil van dit alles was de echtgenote van oud-burgemeester A.P. Scheltus van Sint-Michielsgestel, Annie Mathon.

Fietsendief
Ook openbaar geworden zijn de lotgevallen van Gerardus Johannes Michels die op 11 oktober 1942 wordt opgepakt en in het Huis van bewaring wordt vastgezet op verdenking van diefstal van een rijwiel. Dat staat te lezen in de procesdossiers en vonnissen van het archief van de rechtbank in 's-Hertogenbosch, 1940 - 1949. Wat deze zaak zo bijzonder maakt, zijn de woorden die Michels gebruikt en de fonetische manier van spellen. Hij doet er alles aan om 'vrij' te komen, zodat hij met zijn meisje kan trouwen.

Potloodventer
Naast de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog gaat het normale leven ook gewoon door. Daarvoor hoef je enkel de processen-verbaal van de politie gade te slaan, bijvoorbeeld in het archief van de Gemeentepolitie Vught, 1920-1994. Daar staat het opmerkelijke verhaal van iemand die in 1943 een oude man in de berm bij Gesticht Voorburg in Vught ziet zitten met zijn broek aan de voorkant open. "Zijn mannelijkheid had hij uit zijn broek gehaald en maakt daar bewegingen mee!" Hoe het afloopt met deze openbare schennispleger staat in het proces-verbaal van de politie van 15 september 1943. Met verklaring van de 80-jarige arrestant uit Sint-Michielsgestel.

Meer berichten








Nieuwste reacties