Zoni Weisz ontsnapte aan de gaskamers, waar vele andere Sinti en Roma wel omkwamen. Hij spreekt over deze vergeten holocaust en de onverdraagzaamheid tegen minderheden in de huidige samenleving. "We moeten blijven nadenken."
Zoni Weisz ontsnapte aan de gaskamers, waar vele andere Sinti en Roma wel omkwamen. Hij spreekt over deze vergeten holocaust en de onverdraagzaamheid tegen minderheden in de huidige samenleving. "We moeten blijven nadenken." (Foto: Lisette Broess-Croonen)

Sinto Zoni spreekt in Kamp Vught: 'We moeten blijven nadenken'

VUGHT - Zelf moest Zoni Weisz (82) als kind op transport, maar hij ontsprong de dans. Dat geluk had zijn familie niet. Zij werden vermoord door de nazi's, simpelweg omdat ze zigeuners waren. Weisz schreef een boek over zijn geschiedenis 'Zoni – de vergeten Holocaust' en spreekt komende zondag tijdens de jaarlijkse herdenking van de kindertransporten vanuit Kamp Vught.

Door Lisette Broess-Croonen

"De oorlog betekent nog steeds heel veel voor me. Ik ben mijn ouders, zussen en broertje verloren en een groot deel van de rest van mijn familie. Dat verdriet is nog steeds aanwezig, het zit nog zo dicht onder de oppervlakte. Als mensen in de bloei van hun leven uit het leven gerukt worden, kan je daar geen vrede mee hebben. Omdat ik het er zo vaak over heb, tijdens lezingen en toespraken, is het er iedere dag. Eigenlijk zou ik het rustiger aan moeten doen, maar wij zijn de laatsten die het verhaal uit de eerste hand kunnen vertellen en het is belangrijk dat het verhaal verteld wordt. Sinti en Roma praten niet makkelijk, het is een naar binnen gericht volk. Men praat ook niet over de doden, want die moet men laten rusten. Omdat ik alleen over mijn eigen gezin praat, blijf ik binnen de grenzen van de Sinti en kan ons verhaal toch verteld worden."

Agent
Weisz was zeven jaar toen hij zijn ouders voor het laatst zag. "Ik logeerde toevallig bij mijn tante toen mijn ouders, zussen en broertje opgepakt werden en naar Westerbork werden gebracht. De politieagenten die ons later gearresteerd hadden, besloten om ons naar het station van Assen te brengen en ons daar bij het transport naar Auschwitz te voegen. Uiteraard hadden we geen idee wat dat betekende. Een van de agenten fluisterde ons echter toe dat we moesten wegrennen zodra hij zijn pet afzette. Ik zag nog net een glimp van mijn moeder en het jasje van mijn zusje. Toen de agent zijn pet afzette, zijn we gaan rennen. Dat was het laatste dat ik van hen heb gezien. Naar die agent ben ik later nog op zoek gegaan, maar ik heb hem niet gevonden. Hij heeft met gevaar voor eigen leven mijn leven gered en dat van mijn tante en haar kinderen."

Familie
Na de ontsnapping, verhuisde de jonge Zoni enkele keren naar andere familieleden. Op het moment dat de oorlog ten einde kwam, woonde hij bij zijn grootouders. "Ik was onhandelbaar en had enorm veel verdriet. Mijn tante Leen heeft me in huis genomen en aan haar en haar dochters heb ik zo veel te danken. Als ik daaraan denk, wordt ik nog steeds emotioneel. Zijn verdienen een zetel in de hemel."

Hoop
Zijn leven bestond voor lange tijd uit hoop. Hoop dat hij zijn familie nog terug zou zien. "We kwamen er vrij snel achter dat mijn vader was omgekomen in november 1944, in de onderaardse wapenindustrie. Over mijn moeder, zussen en broertje is nooit officieel duidelijkheid gekomen. Het heeft vele jaren geduurd voordat ik me erin kon berusten dat ze nooit meer terug zouden komen. Waarschijnlijk zijn ze vergast in de nacht van 1 op 2 augustus, samen met een grote groep andere Sinti en Roma. In de boeken heeft men het over een totaal aantal van een half miljoen zigeuners dat is omgebracht, maar ik weet zeker dat het er veel meer waren."

Vergeten Holocaust
Jarenlang sprak hij verder niet over zijn geschiedenis. "Ik was te druk bezig met werken om er aan te denken. Maar toen ik in 2002 met pensioen ging, is het weer gaan leven. Ik ben in overleg gegaan met de regering, want wat de zigeuners is aangedaan, werd genegeerd. Wij hebben excuses gekregen en vanaf dat moment zijn we gelijk behandeld met de Joden en hebben we eindelijk ons recht gekregen."

Weisz schreef ook het boek 'Zoni – De vergeten Holocaust'. "Die term is een begrip geworden na mijn toespraak voor de Duitse Bondsdag. Ik heb er wereldwijde reacties op gekregen. Ik geef vaak lezingen en spreek op scholen en met name in Duitsland zijn ze erg geïnteresseerd in mijn verhaal. Mensen zijn soms verbaasd dat ik naar Duitsland ga, maar ik haat de Duitsers niet, ik haat de nazi's en racisten. Mijn boek is overigens niet alleen kommer en kwel. Ik vertel ook dat hoe uitzichtloos een situatie ook is, dat je er weer uit kunt komen als je de juiste mensen ontmoet. Zo ben ik zelf in de bloemsierkunst terecht gekomen, waarin ik een hele mooie carrière heb gehad."

Nadenken
Tijdens zijn toespraak komende zondag, zal Weisz in ieder geval spreken over wat er op dit moment nog steeds in de wereld gaande is. "Er is een wereldwijde verrechtsing en onverdraagzaamheid en dat beangstigd me. We moeten leren omgaan met de angst voor het vreemde en de vreemdelingen. We moeten ook over onze (eigen) grenzen kijken en meer begrip hebben voor andermans ideeën."

"Helaas worden nog overal ter wereld minderheden uitgesloten en onderdrukt en vindt er zelfs nog genocide plaats. En dat gebeurt ook door mensen die 's avonds met hun eigen kinderen aan het spelen zijn en zich overdag beestachtig gedragen. En de beestachtige ideeën zijn uitgedacht door keurige mensen achter een bureau, die met één penstreek het leven van zoveel mensen hebben bepaald. Daar moeten we alert op blijven. We moeten blijven nadenken. Hitler is immers ook democratisch verkozen."

Herdenking
De herdenking van de kindertransporten vindt komende zondag plaats in Nationaal Monument Kamp Vught aan de Lunettenlaan. De herdenking start om 13.00 uur bij het kindergedenkteken. Weisz is een van de sprekers.

Meer berichten